در هفته‌های اخیر، پیام‌های بسیاری درباره استامینوفن (پاراستامول) و خطر اوتیسم در کودکان دیده‌اید. برخی از این پیام‌ها چنان قاطع نوشته شده‌اند که بسیاری از مادران باردار به‌جای پرسیدن از پزشک، مصرف مسکّن لازم را قطع می‌کنند. در این مقاله، موضع رسمی سازمان جهانی بهداشت، جدیدترین مرورهای علمی و توصیه‌های تخصصی زنان را شفاف و بدون بزرگ‌نمایی کنار هم می‌گذاریم.
درباره این بحث تازه چه اتفاقی افتاد؟
در سپتامبر ۲۰۲۵، مقام‌های بهداشتی آمریکا در یک نشست خبری به مصرف استامینوفن در بارداری و ارتباط ادعایی آن با اوتیسم اشاره کردند و هشدارهایی برای مصرف‌کنندگان صادر شد. این اظهارات واکنش گسترده نهادهای علمی را در پی داشت؛ از جمله سازمان جهانی بهداشت، آژانس دارویی اروپا، فدراسیون بین‌المللی متخصصان زنان و زایمان و انجمن‌های علمی طب مادر و جنین.
سازمان جهانی بهداشت چه می‌گوید؟
سازمان جهانی بهداشت دو روز پس از آن نشست، در بیانیه‌ای رسمی اعلام کرد که در حال حاضر شواهد علمی قطعی و متقاعدکننده‌ای درباره ارتباط میان مصرف استامینوفن در بارداری و اوتیسم وجود ندارد. این سازمان تأکید کرد که پژوهش‌ها باید ادامه یابد، اما تا پیش از تکمیل شواهد، سیاست‌گذاری بر پایه ادعای علت‌بخشی صحیح نیست و توصیه‌های بالینی موجود تغییر نمی‌کند. در همین بیانیه یادآوری شد که اوتیسم اختلالی با ریشه‌های عمدتاً ژنتیکی و پیش از تولد است و حدود ۱ از هر ۱۲۷ نفر در جهان در طیف آن قرار دارند.
معتبرترین شواهد تا امروز چه می‌گوید؟
مهم‌ترین تحلیل منتشرشده درباره این پرسش، مرور چتری BMJ در نوامبر ۲۰۲۵ است که مرورهای نظام‌مند منتشرشده درباره استامینوفن و اوتیسم و بیش‌فعالی را کنار هم گذاشت. نتیجه روشن بود: کیفیت شواهدِ نشان‌دهنده ارتباط، پایین یا بسیار پایین بود و در مطالعاتی که عوامل خانوادگی و ژنتیکی را کنترل کرده بودند (مقایسه خواهر/برادر)، ارتباط ظاهری از بین می‌رفت. در کنار آن، آژانس دارویی اروپا نیز اعلام کرد داده‌های انسانی نگران‌کننده‌ای در دست نیست و توصیه‌های مصرف بدون تغییر باقی می‌ماند.
یادآوریمطالعات مشاهده‌ای می‌توانند «همراهی» را نشان دهند، نه علت. دلیل مصرف دارو (تب، عفونت، درد شدید)، خود بیماری مادر و ژنتیک خانوادگی از مهم‌ترین عواملی‌اند که نتیجه را مشوش می‌کنند؛ به همین دلیل مطالعات دقیق‌ترِ خواهر/برادر، اعتبار بیشتری دارند و آن‌ها ارتباط را تأیید نمی‌کنند.
پس چرا این حجم از خطرسازی؟
دو نیرو پشت این موج بود: نخست، انتشار گزینشی چند مطالعه مثبت همراه با نادیده‌گرفتن نقطه‌ضعف‌های روش‌شناختی آن‌ها؛ دوم، شکایت‌های حقوقی گسترده علیه تولیدکننده برند معروفی از این دارو که با فضای رسانه‌ای و سیاسی ترکیب شد. در علم پزشکی، پرونده حقوقی یا تیتر داغ، سند نیست؛ مرورهای نظام‌مند و بیانیه‌های نهادهای نظارتی سند است.
تبِ درمان‌نشده هم خطر دارد
نکته‌ای که در هیاهوی این بحث مغفول ماند: تب و دردِ کنترل‌نشده در بارداری بی‌خطر نیست. تب بالای سه‌ماهه نخست با خطر افزایش‌یافته برخی عوارض همراه است و کم‌خوابی، استرس و بی‌قراری ناشی از درد مزمن و مصرف‌نکردن دارو، بر سلامت بارداری اثر می‌گذارد. به همین دلیل، متخصصان زنان در سراسر جهان استامینوفن را همچنان مسکّن و ضدتب انتخابی دوران بارداری می‌دانند.
قانون‌های عملی برای مصرف
- در صورت تب، درد یا نیاز واقعی، لازم نیست تحمل کنید؛ استامینوفن با دوز مؤثرِ پایین و کوتاه‌مدت مجاز است.
- دوز را خودسرانه بالا نبرید و مصرف را طولانی نکنید؛ «بیشتر» به‌معنای «بهتر» نیست.
- داروهای ترکیبی (سرماخوردگی، مسکّن‌های چندمؤثره) را چک کنید؛ گاه استامینوفن در آن‌ها پنهان است و مصرف دوگانه می‌گیرید.
- برای هر داروی دیگری در بارداری، با پزشک خود هماهنگ کنید؛ برخی مسکّن‌ها در سه‌ماهه سوم ممنوع‌اند.
خلاصه‌اش این است: استامینوفن در بارداری، در صورت نیاز و به‌اندازه، همچنان امن‌ترین گزینه موجود است و هیچ سند علمی معتبری، قطع آن در بارداری‌های پرخطر یا درمان‌نکردن تب را توصیه نمی‌کند. خاطرتان را راحت کنید و تصمیم‌های دارویی را همیشه با پزشک معالجتان بگیرید.
نکتهپیش از قطع هر دارویی در بارداری با پزشک خود مشورت کنید. قطع خودسرانه داروهای تجویز‌شده (مثل داروهای فشار خون، تیروئید یا صرع) می‌تواند از خودِ دارو پرخطرتر باشد. برای مسکّن‌ها هم قانون ساده است: در صورت نیاز، دوز کم، مدت کوتاه.
پرسش‌های رایج
آیا استامینوفن در بارداری بی‌خطر است؟
بله. در صورت نیاز واقعی و با کمترین دوز مؤثر برای کوتاه‌ترین زمان، استامینوفن همچنان انتخابی‌ترین مسکّن و ضدتب دوران بارداری است و پس از بیانیه‌های اخیر، هیچ نهاد نظارتی معتبر محدودیت تازه‌ای برای آن صادر نکرده است.
تب کردم؛ تحمل کنم یا دارو مصرف کنم؟
تب درمان‌نشده، به‌ویژه در سه‌ماهه نخست، برای بارداری مضر است. با پزشک خود هماهنگ کنید؛ معمولاً استامینوفن با دوز معمول و به‌صورت موقت توصیه می‌شود و تحمل کردن تب ترجیحی ندارد.
در اوایل بارداری بدون اطلاع استامینوفن خوردم؛ نگران باشم؟
خیر. مصرف کوتاه‌مدت و در دوز معمول جای نگرانی ندارد و بر پایه شواهد فعلی، به همین دلیل آزمایش یا پیگیری ویژه‌ای لازم نیست. کافی است در ویزیت بعدی آن را به پزشک خود یادآوری کنید.
منابع این مطلب
- بیانیه سازمان جهانی بهداشت درباره مسائل مرتبط با اوتیسم (سپتامبر ۲۰۲۵)
- مرور چتری مرورهای نظام‌مند؛ استامینوفن در بارداری و خطر اوتیسم و بیش‌فعالی؛ BMJ (نوامبر ۲۰۲۵)
- بیانیه آژانس دارویی اروپا: توصیه درباره مصرف استامینوفن در بارداری بدون تغییر (سپتامبر ۲۰۲۵)
- بیانیه فدراسیون بین‌المللی متخصصان زنان و زایمان (FIGO) درباره استامینوفن در بارداری (سپتامبر ۲۰۲۵)
یادآوریاین مطلب آموزشی عمومی است و جایگزین ویزیت، تشخیص یا توصیه اختصاصی پزشک نیست. برای بررسی شرایط خود حتماً با پزشک خود مشورت کنید.